KIRGIZLARIN İLK MODERN TARİHÇİSİ OSMONAALI SIDIKUULU

Ebubekir GÜNGÖR
918 553

Öz


Osmonaalı Sıdıkuulu (1875 – 1942) Kırgızistan’nın Koçkor bölgesinde bulunan Kızıl-töbö köyünde dünyaya geldi. Akrabalarından Carkımbay adındaki bir mollanın yardımı ile küçük yaşta okuma – yazmayı öğrenmiş, arkasından Buhara’da medrese eğitimi almıştır. Medrese eğitiminden sonra bir süre Kırgızistan’da öğretmenlik yapmış ve Ceditçilerden etkilenerek dönemin önemli merkezlerinden Ufa’ya eğitimini devam ettirmeye gitmiştir. Bu sırada onu Kırgızların ilk tarihçisi yapan Muhtasar Tarih-i Kırgıziya (1913) ve Tarih-i Kırgız Şadmaniye (1914) adlı kitaplarını yayınlamıştır. 1930 yılında Sovyet yönetimi tarafından tutuklanmış, ancak arkadaşlarının yardımı ile hapisten kaçarak Doğu Türkistan’a gitmiştir. Ölüm tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Sıdıkuluulu’nun Tarih-i Kırgız Şadmaniye adlı eseri Kırgızların Sarıbagış Uruğunun beyi Şabdan Bahadıra ithaf edilmiş olup, Muhtasar Tarih-i Kırgıziye adlı çalışmasının genişletilmiş baskısıdır. Eser, Kırgız boyları hakkında verdiği bilgilerle bir Kırgız Şeceresi özelliği taşımaktadır. Bunun yanı sıra Sıdıkuulu bu eserde döneminin olaylarına ve Kırgızların eğitim-kültür konularına da geniş yer vermiştir. Ayrıca eserin Kırgızca yayınlanan ilk matbuu örneklerden olması, Sovyet öncesi Kırgız matbu yazı dili üzerinde yapılan araştırmalar için önemli bir ana kaynak özelliğini artırmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Kırgızistan, Osmonaalı Sıdıkuulu, Ceditçilik, Kırgız Tarihi, Kırgızca.

Tam metin:

PDF


DOI: http://dx.doi.org/10.18345/tm.05938