TÜRK EDEBİYATINDA ŞİİR VE İLK ŞİİR MECLİSLERİ

KEMAL YAVUZ
3.348 887

Öz


Türk edebiyatının bilinen ilk metinleri olan Yenisey Mezar Taşları ve Orhun Abideleri nesirdir. Fakat bu metinlerden çok daha önceden başlayan şiir geleneği mevcuttur. Bu şiir, tarihin bilinmeyen çağlarından itibaren; kam, baksı ve ozanlar tarafından müzik eşliğinde ve halkın önünde söylenmiştir. Türk edebiyatı şiir olarak başlamış, milletin dini ve dahil olduğu medeniyet iklimi değiştikçe bu şiir geleneği de gelişerek çeşitlenmiştir. Böylece tarih boyunca topluluk önünde ve müzik eşliğinde seslendirilen şiir, toplum hayatında önemli yer etmiş, adeta şiir meclisi meydana getirmiştir. Çoğu kayda geçmediği için kaybolan bu sözlü mahsullerin bir kısmı cönk adı verilen özel defterlere yazılmıştır.

Türk edebiyatının başından itibaren, sözlü edebiyat ile aynı zamanda ve ona paralel olarak yazılı edebiyatı da vardır. Maniheist ve Budist şiirler bunların ilk örnekleridir. İslam muhitinde ise Kutadgu Bilig ve Divanu Lugati't-Türk'te bulunan şiirleri zikretmek gerekir. Kutadgu Bilig devrinin en büyük mesnevisi olması yanında, şair-hükümdar ilişkisi bakımından da önemlidir. Hükümdarın şiir ve şairi himayesi Selçuklu döneminde de devam etmiştir. Hoca Dehhani'nin Selçuklu Sultanı III. Alaaddin Keykubad'a sunduğu kasidesi Türk edebiyatının dönüm noktasını teşkil eder. Selçuklulardan sonra Germiyan sarayı daha sonra ise Osmanlı sarayı şair ve yazarların himaye edildiği mekan hâlini alır. Germiyanoğulları ile Osmanlılar arasında siyasi ilişki ile birlikte edebî alışverişin de varlığı söz konusudur. Bu çalışmada özellikle bu tarihî gerçek üzerinde ayrıntılı olarak durulmaktadır.

Anahtar Kelime: Türk Edebiyatı, Şiir Meclisleri, Kutadgu Bilig, Hoca Dehhani, Divan-ı Lugati’t-Türk.


Anahtar kelimeler


Türk Edebiyatı, şiir meclisleri, Kutadgu Bilig, Hoca Dehhani, Divan-ı Lugati’t-Türk.

Tam metin:

PDF


DOI: http://dx.doi.org/10.18345/tm.28410

Referanslar


AKDOĞAN, Yaşar, Ahmedî Divanı: Tenkitli Metin ve Dil Hususiyetleri, (İ. Ü. Edebiyat Fakültesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Doktora Tezi), C. 2, İstanbul 1979. __________, Ahmedî Dîvânından Seçmeler, KBY, Ankara, 1988. ARAT, Reşit Rahmeti, Eski Türk Şiiri, Türk Tarih Kurumu Yay., 2. Baskı, Ankara, 1986. KÖPRÜLÜ, Fuad, Edebiyat Araştırmaları, Türk Tarih Kurumu Yay., Ankara, 1986. ÖZMEN, Mehmet, Ahmed-i Dâ’î Divanı (Metin-Gramer-Tıpkıbasım), C. 1, TDK, Ankara, 2001. VARLIK, Mustafa Çetin, Germiyan-oğulları Tarihi (1320-1429), Atatürk Üniversitesi Yayınları No. 288, Edebiyat Fakültesi Yayınları No. 57, Araştırma Serisi No. 47, Sevinç Matbaası, Ankara, 1974. YAVUZ, Kemal-SARAÇ, Yekta, Aşık Paşazade Osmanoğulları'nın Tarihi, İ stanbul, 2003.