TANZİMAT’TAN SONRA EDEBİYAT VE SİYASET: NÂMIK KEMAL VE ZİYA PAŞA ÖRNEĞİ

ABDULLAH UÇMAN
4.589 6.160

Öz


Namık Kemal ve Ziya Paşa Tanzimat'tan sonra Fransız edebiyatı etkisi altında oluşan yeni Türk edebiyatının Şinasi’den sonra en önemli temsilcileridir. Hem Namık Kemal hem de Ziya Paşa edebiyatçı kimliklerinin yanında entelektüel sorumluluğu ile hareket ederek devletin içinde bulunduğu kötü durumdan kurtulabilmesi için siyasi faaliyetlerde de bulundular. Özellikle Tanzimat Fermanı'nın ilanından sonra, memlekette başlayan askerî, siyasi, sosyal ve iktisadi çöküşü önlemek ve devlete Batı medeniyetini örnek alarak yeniden şekil vermek amacıyla hareket ettiler. Namık Kemal yazılarında İslam'da meşveret fikrini işlemiş, parlamenter düzenin Kuranıkerim'e aykırı olmadığını ispatlanmaya çalışmıştır. İlk eserlerini daha çok şiir ve eski tarzda kaleme alan Namık Kemal, Şinasi ile 1862 yılında tanışır ve fikre dayalı edebiyat anlayışını benimser. Artık şiirden daha çok roman, tiyatro, tarihi biyografi, edebî tenkit, siyasi makaleler gibi mensur eserlere ağırlık verir. Vatan, millet, hürriyet gibi konuları işler. Ziya Paşa ise eski edebiyatı sorgulayan "Şiir ve İnşa" adlı makalesine rağmen, yeniliğe çok açık olmamış, kaderci bir anlayışı tercih etmiştir. Namık Kemal ve Ziya Paşa gizli kurulan Yeni Osmanlılar Cemiyeti (kuruluşu 1865) üyesi olmuşlar; siyasi ve fikrî mücadeleleri uğrunda yurtdışına çıkmak zorunda kalmışlardır. Siyasi ve edebî çalışmalarına Londra'da devam eden ikili, burada Hürriyet Gazetesi'ni yayımlamaya başlamışlardır. Aşağıdaki incelemede bu iki edebiyatçının çalışmaları ayrıntılı olarak incelenmektedir.

Anahtar Kelime: Tanzimat Sonrası Edebiyat, Edebiyat-Siyaset, Namık Kemal, Ziya Paşa.


Anahtar kelimeler


Tanzimat Sonrası Edebiyat, Edebiyat-Siyaset, Namık Kemal, Ziya Paşa.

Tam metin:

PDF


DOI: http://dx.doi.org/10.18345/tm.11669

Referanslar


AKÜN, Ömer Faruk, “Namık Kemal’in Kitap Halindeki Eserlerinin İlk Neşirleri”, Türkiyat Mecmuası, C. XVIII, İstanbul 1976, s. 1-78.

BEYDİLLİ, Kemal, “Yeni Osmanlılar Cemiyeti”, Türkiye Diyanet Vakfı İ slâm Ansiklopedisi (DİA), C. XXXXIII, İstanbul 2013, s. 430-433. BÖLÜKBAŞI, Rıza Tevfik, “Ziya Paşa ve Şiirleri”, Yeni Sabah, nr. 2174, 9 Haziran 1944.

BUDAK, Ali, Ziya Paşa’nın İroni ve Parodi Şaheseri Zafernâme (Çağdaş Kuramlarla Bir Satir Analizi), İ stanbul 2013.

ÇELİK, Hüseyin, “Usûl-i Meşveret Demokrasi midir?”, Türkiye Günlüğü, S. 31, Kasım-Aralık 1994, s. 97-100.

ÇETİN, Nurullah, “Ziya Paşa”, Tanzimat Edebiyatı, (Ed. İsmail Parlatır), Ankara 2011, s. 171-173.

DEMİREL, Fatmagül, II. Abdülhamid Döneminde Sansür, İstanbul 2007, s. 173-1

EMİL, Birol, “Namık Kemal’in Eserlerinde ve Aksiyonunda Üç Temel Kavram: Hürriyet, Medeniyet, İrade”, Türk Kültür ve Edebiyatından 2-Şahsiyetler , Ankara 1997, s. 73-89.

EMİL, Birol, “Ziya Paşa’da İslâmiyet ve Meşveret (Parlamento) Fikri”, Türk Kültür ve Edebiyatından 2-Şahsiyetler , Ankara 1997, s. 37-72. Hadîka Hürriyet İ bret

KAPLAN, Mehmet, Namık Kemal-Hayatı ve Eserleri, İstanbul 1948, s. 79

KAPLAN, Mehmet, Şiir Tahlilleri-Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Kadar, C. I, b., İstanbul 1969, s. 23-31.

MARDİN, Şerif, “Yeni Osmanlılar ve Siyasal Fikirleri”, Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi , C. VI, İstanbul 1985, s. 1700170

MERMUTLU, Bedri, Sosyal Düşünce Tarihimizde Şinasi, İstanbul 2003.