ATEBETÜ'L-HAKAYIK'TA GEÇEN DEYİMLER, ATASÖZLERİ VE ÖZDEYİŞLER

EKREM DEMİR
3.124 2.297

Öz


Bir millete millet olma özelliği kazandıran ve onu diğer milletlerden ayıran en önemli unsurların başında dil gelir. Dil, insanlar arasında sadece iletişim aracı olması dışında, insanlar gibi nefes alan, duygulanan, kızan, sevinen, ağlayan ve ölen bir canlıdır. Dil, ister sözle ister yazıyla olsun bir milletin benliğinde kültür, edebiyat, müzik olarak yer etmiş ve o milletin görünen yüzünün ötesinde, görünmeyen, manevi bir gücüdür.

Bir milletin yaşam aynası olan dilde özellikle günlük konuşmalarda bir estetik ve incelik unsuru kabul edilen bazı dil birlikleri vardır ki sadece bunlara bakıldığında bile o milletin içtimai yapısı anlaşılabilir. Atasözleri, özdeyişler ve deyimler olarak bilinen bu dil birlikleri yüzyıllar boyu kullanılagelmiş ve o dilin estetik gücü zenginlik göstergesi olmuştur.

 Kadim bir tarihe sahip Türkçemiz atasözlerini, özdeyişlerini ve deyimlerini yüzyıllar boyu nakış nakış işlemiş; bu dil birlikleri dil varlığının en önemli unsurlarından biri olarak kültürümüz ve edebiyatımız içerisinde yer almıştır.

Yüknekli Edip Ahmet'e ait ve önemli dil yadigarlarımızdan biri olan Atebetü'l-Hakayık kültürel ve sosyal hayatın İslam kültürü ile yoğrulmaya başladığı dönemlerde ortaya çıkması ve bu dönem Türkçesinin estetik gücünü göstermesi bakımından önemlidir. Muhtevasında barındırdığı atasözleri, deyimler ve özdeyişler Türkçemizin estetik gücünü ve zevk anlayışını çok güzel bir şekilde ifade etmektedir. Bu durumun belirgin bir şekilde ortaya çıkarılması amacı ile çalışmamızda Atebetü'l-Hakayık'ta bulunan atasözleri, deyimler ve özdeyişler tespit edilmiş; bu atasözleri, deyimler ve özdeyişlerin günümüz Türkiye Türkçesi karşılığı ve cümle içi anlamları verilmiştir.

Anahtar kelimeler


Deyimler, Atasözleri, Özdeyişler, Atebetü’lHakâyık, Edip Ahmet Yüknekî.

Tam metin:

PDF


Referanslar


AKSOY, Ömer Asım, Türkçe Tabirler Sözlüğü. Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü: Atasözleri Sözlüğü I, İnkılap Kitabevi, İstanbul 2010.

ARAT, Reşit Rahmeti, Atebetü’l-Hakâyık (Edib Ahmed B. Mahmud Yükneki), TDK Basımevi, Ankara 1992.

AYHAN (EDİZKUN), Türkhan, Konuşan Deyimler ve Atasözleri, Remzi Kitabevi, İstanbul 1983.

BANARLI, Nihat Sami, Resimli Türk Edebiyatı Tarihi, C.1, MEB Basımevi, İstanbul 1998.

BATUR, Suat, Açıklama ve Öyküleriyle Türk Atasözleri / İlköğretim Okulları İçin, Altın Kitaplar, İstanbul 2006.

ÇOTUKSÖKEN, Yusuf, Atasözlerimiz, İstanbul: Varlık Yayınları, 1998. ÇOTUKSÖKEN, Yusuf, Deyimlerimiz, İstanbul: Varlık Yayınları, 1998. Edib Ahmed b. Mahmud Yüknekî, Atebetü’l-Hakâyık, TDK Yayınları, Ankara 2006.