Osmanlı Yönetiminde Kuzey Afrika: Garp Ocakları

Seydi Vakkas TOPRAK
5.700 2.408

Öz


Afrika'daki Osmanlı egemenliği, Mısır ve Kuzey Afrika eksenli olarak gerçekleşmiştir. Osmanlılar XVI. yüzyıl başlarında Afrika'nın kuzeyinden başlayarak Akdeniz'in güney sahilleri boyunca Atlas Okyanusu kıyılarına kadar ilerlemişlerdir. Diğer taraftan doğuda Kızıldeniz'in batı sahilleri boyunca ilerleyerek Hint okyanusu kıyılarına kadar ulaşmışlardır. Kuzey Afrika'daki Osmanlı hâkimiyeti XVI. yüzyılda Barbaros Hayrettin Paşa'nın Osmanlı Devleti'nin hizmetine girmesiyle başlamıştır. Osmanlılar, “Garp Ocakları” dedikleri Kuzey Afrika'yı ilk dönemlerde tek yönetim altında, daha sonraları ise yönetimlerini birbirinden ayırarak idare etmişlerdir. Kuzey Afrika'daki bu eyaletler başlangıçta merkezî idareye tamamen bağlıyken sonradan idare mekanizmasının bozulmasıyla merkezden bağımsız hareket etmişlerdir. Cezayir, Tunus ve Trablusgarp eyaletlerinin gelirlerinin büyük bir kısmını korsanlıktan ele geçirdikleri eşya, ticaret malı ve esirler oluşturuyordu. Özellikle İspanyolların Endülüs Müslümanlarını katletmesi ve İspanya'nın Osmanlı Devleti ile antlaşmasının olmaması nedeniyle Garp Ocakları korsanları, İspanya'nın ada ve sahillerini yağmalayarak tüccar gemilerini zapt etmekteydiler. Garp Ocakları'nın korsanları Müslüman gemilerine zarar veren Malta korsanlarına eşdeğer tutulurdu. Sömürgeciliğin zirveye çıktığı XIX. yüzyıl ortalarında Mısır-Somali ve Mısır- Cezayir istikametinde uzanan Osmanlı sınırlarının birleştirilmesi için aradaki Sudan ve Uganda toprakları Mısır valileri tarafından Mısır sınırlarına eklenmiştir. Diğer taraftan Trablusgarp'tan güneye doğru Çad Gölü havzasına kadar gidilerek Nijer ve Çad üzerinde hâkimiyet tesisine çalışıldı. Böylece Büyük Sahra'nın güneyindeki birçok bölge Osmanlı topraklarına katıldı. Ancak 1815 Viyana Kongresi'nde korsanlığın yasaklanması Garp Ocakları'nı güçsüz bırakmıştır. Fransa XVI. yüzyıldan beri ticari ilişkilerinin bulunduğu Cezayir'i 1830'da işgal ederek Batı Akdeniz'de stratejik bir mevki elde etmiştir. Ardından İngiltere ve Almanya'nın da onayıyla 1881 yılında Tunus'u da ele geçirmiştir. İtalya'nın Trablusgarp'ı işgali ve 1912'deki Uşi Antlaşması ile Kuzey Afrika'daki Osmanlı Egemenliği sona ermiştir.


Tam metin:

PDF